संघर्षले खारिएका प्रदीप : जसले शोकलाई शक्तिमा बदलेर खेलकुदमा नाम राखे

काठमाडौं : ‘दशा बाजा बजाएर आउँदैन’ भन्ने उखान ठयाक्कै लागु हुन्छ, प्रदीप थापा (४०) मा । नुवाकोटका थापाको परिवारमा एकै पटक ठूलो बज्रपात आइप¥यो । वि.सं २०५२ सालबाट सुरु भएको माओवादीको सशस्त्र द्वन्द्व अन्त्य हुन लागेको थियो । माओवादीलाई मुलधारको राजनीतिमा ल्याउन निरन्तर वार्ताहरु भइरहेका थिए । मुलधारका राजनीतिक दल शाही शासनको विरोधमा सडक आन्दोलनमा रहे पनि उनीहरु सशस्त्र द्वन्द्व अन्त्यका लागि माओवादीसँग वार्ता गर्न पनि निरन्तर सक्रिय थिए । एक दशक लामो हत्या, हिंसा र आतंकको कहालीलाग्दो युग बेथित गरेका जनता शान्तिको उत्कट प्रतीक्षा गरिरहेका थिए ।
त्यही बेला प्रदीप थापाको परिवारमा भने ठूलो बज्रपात आइप¥यो । मुलुक शान्तिको मार्गमा लम्किन लागेका बेला प्रदीपले केही महिनाको बीचमा भाइबहिनी गुमाउन पुगे । माओवादीमा सक्रिए रहँदै आएकी बहिनी उषा थापा ‘शिक्षा’को नुवाकोटकै सातबीसेमा हत्या भयो ।
त्यसको केही महिनापछि नै थापाले अर्को समाचार सुने, भाइ आनन्द थापा सहिद भएको । सर्लाहीको नयाँ रोडमा भएको दोहोरो भीडन्तमा आनन्द सहिद भएका थिए । यसरी एकै वर्ष भाइबहिनी गुमाएका थापा परिवारले शोकलाई शक्तिमा बदल्ने निर्णय ग¥यो । बुवा हेमबहादुर र आमा मैया छोराछोरीको वियोगमा डुबिरहँदा माइला छोरा प्रदीप भने शोकलाई शक्तिमा बदलेर आफ्नो दैनिक काममा सक्रिय भए । उनले दैनिक कामसँगै खेलकुदलाई पनि अगाडि बढाए । आफ्नो प्राणभन्दा प्यारा भाइबहिनी एकै पटक गुमाएका प्रदीप यस्तो अवस्था कसैको जीवनमा पनि नआओस् भन्ने कामना गर्छन् ।

प्रदीपलाई बहु प्रतिभाशाली खेलाडी भन्दा फरक पर्दैन । सिन क्योकोसिनका तेस्रो डान थापाले मार्सल आर्ट्सका अन्य विभिन्न विधामा पनि अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा सहभागी हुने मात्र होइन, पदक पनि जित्दै आएका छन् । सिन क्योकोसिन कराते संघका कोषाध्यक्ष समेत रहेका थापाले हाप्किडो, स्पोर्ट्स च्यानबारा, काभ मागालगायतका खेलमा पनि अन्तर्राष्ट्रिय पदक जित्दै आएका छन् ।
नुवाकोटको शिवपुरी गाउँपालिका–५ सिलामेका थापा २०४९ सालमा बक्सिङमार्फत खेलकुदमा प्रवेश गरेका थिए । काठमाडौंमा पढ्दै काम गर्दै आएका बेला थापालाई नेपाल बक्सिङ संघका उपाध्यक्ष किरणबहादुर श्रेष्ठले बक्सिङ खेल्न प्रोत्साहित गरेका थिए । प्रदीपलाई श्रेष्ठको कुरा ठीकै लाग्यो । उनले खाली समयमा बक्सिङ सिक्ने योजना बनाए । वि.सं २०४९ सालमा प्रविण तुलाधरबाट बक्सिङको औपचारिक ज्ञान लिए । उनी हरेक काठमाडौं ताहाचलको मेघदूत क्लबमा पुग्ने गर्थे । बक्सिङको रिङमा लामो समय बिताएका थापाले २०५१ र ०५२ सालमा आयोजना भएको राष्ट्रिय प्रतियोगिता टुबोर्ग कपको दुई संस्करणमा सहभागी भएका थिए । उनले दुवै प्रतियोगितामा पदक नजिते पनि उनले आफ्नो छाप भने छोड्न सफल भएका थिए ।
बक्सिङ खेल्दै गर्दा थापालाई फुलकन्ट्याक्ट करातेतर्फ रुची बढ्यो । आफ्नो बेग्लै पहिचान बनाउने अभियानमा लागेका थापा फुलकन्ट्याक्ट अरु करातेभन्दा फरक र खतरनाक पाएपछि उनले क्योकुसिन कराते खेल्न थाले । हेभी खेल खेल्न रुचाउने थापालाई बक्सिङको प्रारम्भिक कलाले करातेमा सहयोग ग¥यो । उनले थुप्रै प्रतियोगितामा सहभागी भएर पदक पनि जिते ।
‘त्यसबेला मैले बक्सिङमा पनि राम्रै गरिरहेको थिएँ । बक्सिङ खेल्दाखेल्दै फुलकन्ट्याक्ट कराते खेल्ने रहर भयो । त्यसपछि कराते छाडेर फुलकन्ट्याक्ट कराते खेल्न थालें’ थापा भन्छन् ‘म अलि हाड गेम खेल्न रुचाउने भएकाले पनि त्यसबेला फुलकन्ट्याक्ट करातेले मन जित्यो ।’
वि.सं. २०५४ सालमा क्योकुसिन करातेबाट अलग्गिएर लक्ष्मण श्रेष्ठले सिन क्योकुसिन कराते सुरु गरे । प्रदीप पनि सिन क्योकुसिनमै लागे । उनले विभिन्न प्रतियोगितामा सहभागिता पनि जनाए । सिन क्योकुसिनका तेस्रो डान थापाले २०५६ सालमा बालाजुमा निहारिका डोजो सञ्चालन गरे । नागार्जुन कपका नाममा चार राष्ट्रिय प्रतियोगिता आयोजना गरिसकेका थापाले अहिले पनि एक सयभन्दा बढी खेलाडीलाई नियमित प्रशिक्षण गराउँदै आएका छन् । बालाजु डोजोका धेरै खेलाडीले राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय प्रतियोगितामा उत्कृष्ट प्रदर्शन गर्दै आइरहेका छन् । बालाजु डोजोले खेलकुदका साथै विभिन्न सामाजिक क्रियाकलापमा पनि सक्रिय रुपमा सहभागिता जनाउँदै आएको छ । यसका साथै बालाजुकै एकीकृत सिर्जनशील नेपालमा आश्रित बालबालिकालाई नियमित कराते प्रशिक्षणका साथै नुवाकोटको जलजलेमा पनि डोजो सञ्चालन गर्दै आएका छन् ।
ग्लोबल क्योकुसिन कराते संघ जर्मनीबाट पाँचौं डान ब्ल्याकबेल्ट पास गरेका प्रदीपले आफ्नै नेतृत्वमा नयाँ कराते नेपालमा भित्र्याएका छन् । हंगेरीका ग्रान्ड मास्टर ल्याएर प्रदीपले एटेमी कराते डोजो सञ्चालन गरेका छन् । उनले डोजो सञ्चालनका लागि सबैबाट सहयोग पाइरहेको बताए । खेलकुदमा लागेका अधिकांशले आफ्ना छोराछोरीलाई खेलकुदबाट टाढै राख्दै आइरहेको अवस्थामा प्रदीपले भने छोरालाई खेलकुदमै लगाएका छन् । प्लस टुमा अध्ययनरत उनका छोरालाई राम्रो खेलाडी बनाउन उनी लागिपरेका छन् । साइबाबा स्कुलमा पढ्दा तेक्वान्दो खेल्दै आएका छोरा प्रज्वललाई प्रदीपले करातेमा लगाएका छन् । बुवाको प्रेरणामा प्रज्वलले पढाइसँगै खेलकुदलाई पनि अगाडि बढाइरहेका छन् ।
प्रदीपले सुरुमा खेलकुद रोज्दा परिवारबाट सहयोग पाएनन् । बुवा, आमा र दाइले नगरे पनि प्रदीपले आफ्नै प्रयासमा पढाइसँगै खेलकुदलाई अगाडि बढाए । उनको खेलकुदप्रतिको मोहलाई अहिले श्रीमती पार्वती थापाले पूर्ण रुपमा साथ र सहयोग गर्दै आएकी छन् । श्रीमतीले हरेक दिन ट्रेनिङका लागि सहयोग गर्नेदेखि स्वदेश तथा विदेशका प्रतियोगितामा पनि सहभागी हुन प्रोत्साहित गर्दै आएको प्रदीपले बताए ।
गत वर्ष कञ्चनपुरकी बालिका निर्मला पन्तको बलात्कारपछि हत्या भयो । १३ वर्षीया बालिका पन्तको विभत्स हत्या भएको लामो समय बितिसक्दा पनि दोषी पत्ता लाग्न सकेन । उल्टो देशैभर बलात्कार र हत्याका घटना बढ्न थाल्यो । त्यही समयमा प्रदीपले क्रोएसिया, अस्ट्रिया र हंगेरीमा ‘सेल्फ डिफेन्स’को प्रशिक्षण लिने अवसर पाए ।

बलात्कारका घटना बढ्न थालेपछि नेपालमा सेल्फ डिफेन्स (आत्मरक्षा) तालिमको निकै चर्चा हुन थाल्यो । विभिन्न स्थानमा सेल्फ डिफेन्सका तालिमहरु पनि सञ्चालन हुन थाले । प्रदीपले पनि विदेशमा सिकेका सेल्फ डिफेन्स कला सिकाउने निर्णय गरे । त्यही बेला काठमाडौंका विभिन्न क्याम्पसमा अध्ययनरत चेलीहरु पनि सेल्फ डिफेन्स कला सिक्न आतुर थिए । उनीहरु वरिष्ठ कराते प्रशिक्षक प्रदीप थापाको सम्पर्कमा पुगे । त्यसपछि थापाले राजधानीका पद्मकन्या, शंकरदेव, त्रिचन्द्रलगायतका क्याम्पसमा स्नातक र स्नातकोत्तर तहमा अध्ययनरत सेल्फ डिफेन्स तालिम सुरु गरे । उनले त्रिपुरेश्वरस्थित राष्ट्रिय खेलकुद परिषद्मा दैनिक २०÷२२ जनालाई सेल्फ डिफेन्स तालिम दिँदै आउका छन् । ‘धेरै चेलीहरु सेल्फ डिफेन्स मात्रै सिक्न आएका छन्’ उनले भने ‘केहीले भने खेलकुदमै लाग्ने उद्देश्यले पनि बनाएका छन् ।’ उनले एक वर्षजति नियमित प्रशिक्षण गराउने र त्यसपछि उनीहरुलाई नै जिम्मेवारी दिने बताए । ‘सेल्फ डिफेन्सको बेसिक कुरा सिकेपछि उनीहरुलाई नै जिम्मा दिएर अध्ययनरत क्यामपसमा तालिम सञ्चालन गर्ने छन्’ प्रशिक्षक थापाले भने ‘सेल्फ डिफेन्सले बलात्कारका घटना न्युनिकरणमा सहयोग पुग्नेछ ।’
सरल, मृदुभाषी र सहयोगी स्वभावका थापा गत वर्ष नेपाली सञ्चार माध्यममा राम्रैसँग छाउन पुगे । रुसको सेन्ट पिटर्सवर्गमा गत अक्टोबर १२ र १३ तारिखमा द युनियन अफ हाप्किडो रसियाको आयोजनामा भएको युरोपियन हाप्किडो च्याम्पियनसिपमा थापाले कांस्य पदक जितेर सनसनी मच्चाए । ७२ केजीमाथिको तौल समूहमा प्रतिस्पर्धा गरेका उनी नेपाली हाप्किडोमा पहिलो पदक जित्ने खेलाडी समेत बने । पहिलो खेलमा बाई पाएका उनले दोस्रो खेलमा मेक्सिकोका खेलाडीलाई पराजित गर्दै सेमिफाइनलमा स्थान बनाएका थिए । तर, सेमिफाइनलमा आफूभन्दा निकै अग्ला रुसी खेलाडीसँग पराजित भएपछि उनी कांस्य पदकमै सीमित भएका थिए । अल स्टाइल स्पोर्ट्समा भएको च्याम्पियनसिपमा अमेरिका, भारत, रसिया, अर्मेनिया, इरान, अस्ट्रिया, जर्मनी र नेपाललगायत एक दर्जन राष्ट्रका खेलाडीले प्रतिस्पर्धा गरेका थिए ।
हाप्किडोमा पहिलो पटक राष्ट्रका लागि पदक ल्याएका प्रदीपले यसअघि स्पोर्ट्स च्यानबारामा पनि अन्तर्राष्ट्रिय पदक जितेका थिए । थाइल्यान्डको बैंककमा भएको प्रतियोगितामा पहिलो पटक सहभागी भएका उनले भारतको हैदरावादमा भएको स्पोर्ट्स च्यानबारामा भने रजत पदक जितेका थिए ।